แผลเรื้อรังที่ขา เมื่อหลอดเลือดดำเสื่อมสภาพ ปล่อยไว้นานอาจไม่หายขาด

หลายคนอาจเคยเห็นผู้สูงอายุหรือแม้แต่คนวัยทำงานที่มีแผลบริเวณเหนือข้อเท้า เป็นๆ หายๆ รักษาเท่าไหร่ก็ไม่แห้งสนิทเสียที ในทางการแพทย์เราเรียกสิ่งนี้ว่า “แผลเรื้อรัง” มีหลากหลายสาเหตุที่แตกต่างจากแผลสดทั่วไป โดยแผลเรื้อรังที่พบได้บ่อยที่สุดในเวชปฏิบัติคือ “แผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่อง(Chronic venous ulcer)” ซึ่งมีสาเหตุหลักจากการมีแรงดันภายในหลอดเลือดดำสูงผิดปกติ ดังนั้นการเข้าใจถึงกลไกการเกิดโรคที่แท้จริง รวมถึงการรักษาอย่างถูกต้องตรงตามสาเหตุ จะเป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยรักษาแผลเรื้อรังให้หายขาดได้

ภาวะแผลเรื้อรังที่ขา คืออะไร

แผลเรื้อรังที่ขา คือ แผลที่เกิดขึ้นบริเวณข้อเท้าหรือขา เป็นระยะเวลานานเกินกว่า 30 วัน โดยแผลจะหายช้า หรือรักษาไม่หายด้วยการทำแผลแบบทั่วไป แผลเรื้อรังเกิดจากหลากหลายสาเหตุ ได้แก่ แผลเท้าเบาหวาน(Diabetic foot ulcer), แผลขาขาดเลือดเรื้อรัง (Ischemic ulcer) หรือแผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่อง(Venous ulcer) ซึ่งเป็นแผลเรื้อรังที่พบได้บ่อย

สาเหตุแผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่อง เกิดจากอะไร

​ สาเหตุหลักเกิดจาก “ภาวะความดันในหลอดเลือดดำสูงผิดปกติ” โดยปกติหลอดเลือดดำจะมีลิ้น คอยกั้นไม่ให้เลือดไหลย้อนกลับ แต่เมื่อลิ้นเหล่านี้เสื่อมสภาพหรืออุดตัน จะทำให้เลือดดำตกลงไปกองอยู่ที่บริเวณขาตามแรงโน้มถ่วง แรงดันในหลอดเลือดจึงเพิ่มสูงขึ้นจนน้ำเหลืองและเม็ดเลือดซึมออกมาที่เนื้อเยื่อรอบข้างเกิดการอักเสบเรื้อรัง ผิวหนังขาดสารอาหารและออกซิเจน จนผิวหนังตายและกลายเป็นแผลในที่สุด

อาการแบบไหนที่สงสัยว่าเป็นแผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่อง

​แผลประเภทนี้มีลักษณะเฉพาะที่สังเกตได้ดังนี้ ตำแหน่งแผลมักเกิดบริเวณเหนือข้อเท้าด้านใน โดยจะมีลักษณะแผลค่อนข้างตื้น ขอบแผลไม่เรียบ มักมีน้ำเหลืองซึมแฉะตลอดเวลา ผิวหนังรอบข้างมีสีคล้ำขึ้น ผิวหนังดูหนาและแข็งกว่าปกติ คนไข้มักจะมีอาการอื่นๆร่วมด้วย เช่น มีอาการปวดขา หรือรู้สึกหนักขาเมื่อยืนนานๆ มีขาบวมเป็นๆหายๆ หรือตรวจร่างกายพบเส้นเลือดขอดชัดเจน

แผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่อง มีหลักการรักษาอย่างไร

​การรักษาแผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่องนั้น การทำแผลเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอที่จะทำให้แผลหาย แต่ต้องรักษาที่ต้นเหตุคือ การลดแรงดันภายในหลอดเลือดดำ ซึ่งหัวใจหลักเป็นการผ่าตัดเพื่อทำลายหลอดเลือดดำที่เสื่อมสภาพ ไม่ว่าจะเป็นการผ่าตัดแบบเปิด เพื่อผูกแขนงหลอดเลือดดำและดึงหลอดเลือดดำที่เสื่อมสภาพออก หรือ การผ่าตัดแบบไร้แผล ซึ่งเป็นการผ่าตัดผ่านสายสวนหลอดเลือดดำ และทำลายหลอดเลือดเสื่อมสภาพด้วยความร้อน หรืออุดหลอดเลือดเสื่อมสภาพด้วยกาวทางการแพทย์ ร่วมกับการทำแผลให้เหมาะสม ด้วยการใช้ผ้ายืดพันขา หรือสวมถุงน่องเส้นเลือดขอดทางการแพทย์หลังทำแผล จะช่วยทำให้แผลหายได้เร็วขึ้น

การดูแลแผลเรื้อรังที่ขา

แผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดดำจะมีลักษณะซึมแฉะค่อนข้างมาก ดังนั้นการกำจัดสิ่งสกปรก กำจัดเนื้อตายออกสม่ำเสมอ รวมถึงการควบคุมความชื้นให้เหมาะสมด้วยการเลือกวัสดุปิดแผลพิเศษที่มีการดูดซับน้ำเหลืองได้ดี จะช่วยไม่ให้แผลแฉะเกินไปจนผิวหนังรอบข้างเปื่อย

สิ่งสำคัญอีกข้อคือการระวังไม่ให้เกิดแผลติดเชื้อ หากแผลมีลักษณะบวม แดง ร้อน หรือมีหนอง อาจจะพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะร่วมด้วย

แผลเรื้อรังที่ขาอันตรายไหม?

หากปล่อยแผลเรื้อรังที่ขาไว้ไม่ได้รักษาอย่างเหมาะสม อาจเกิดภาวะแผลติดเชื้อแทรกซ้อนได้ ซึ่งอาจจะทำให้เกิดแผลลุกลาม จนนำไปสู่การตัดขาได้

มีแผลเรื้อรังที่ขาสามารถออกกำลังกายได้ไหม

แผลเรื้อรังที่ขาทุกประเภทไม่ควรถูกน้ำ หรือเหงื่อ เนื่องจากความชื้นที่ไม่เหมาะสมจะทำให้แผลนั้นหายช้า รวมถึงมีโอกาสติดเชื้อเพิ่มสูงขึ้นได้ ดังนั้นหากมีแผลเรื้อรังที่ขาควรหลีกเลี่ยงการออกกำลังกาย หรือการโดนน้ำ

สรุป

แผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่องส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของคนไข้เป็นอย่างมาก เนื่องจากมีความยุ่งยากซับซ้อนในการรักษา และอาจเกิดผลแทรกซ้อนที่รุนแรงจนนำไปสู่การตัดขาได้ ดังนั้นหากมีแผลเรื้อรังที่คาดว่าจะเกิดจากโรคหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่อง ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อทำการตรวจประเมินโดยละเอียด การทำแผลอย่างถูกวิธี รวมถึงการผ่าตัดหลอดเลือดดำเสื่อมสภาพที่เป็นต้นเหตุ สามารถช่วยให้แผลหายเร็วขึ้น และลดโอกาสเกิดแผลซ้ำได้อย่างดี