การตรวจอัลตราซาวด์(Ultrasound) คือการตรวจวินิจฉัยโรคโดยใช้ คลื่นเสียงความถี่สูง(High Frequency sound waves) ส่งผ่านจากหัวตรวจ เข้าไปในร่างกาย เมื่อคลื่นเสียงไปกระทบกับเนื้อเยื่อหรืออวัยวะต่างๆ จะเกิดการสะท้อนกลับมายังตัวรับ และถูกแปลงสัญญาณภาพให้เราเห็นผ่านหน้าจอมอนิเตอร์ ข้อดีของการตรวจชนิดนี้คือ คนไข้ไม่ต้องสัมผัสกับรังสี ไม่เจ็บ มีความปลอดภัยสูง และสามารถตรวจซ้ำได้ตามต้องการ โดยบทความนี้หมอจะกล่าวถึงเฉพาะการตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดดำที่ขา
อัลตราซาวด์หลอดเลือดดำที่ขา คืออะไร?
การตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดดำ(Venous Doppler Ultrasound) คือการตรวจอัลตราซาวด์ดูหลอดเลือดดำที่ขา โดยเฉพาะการไหลเวียนของเลือด ใช้หลักการสะท้อนของคลื่นเสียงกับเม็ดเลือดที่กำลังเคลื่อนที่ เห็นการไหลเวียนของเลือดดำ ทั้งทิศทาง และความเร็ว ทำให้สามารถตรวจดูการอุดตัน ลิ่มเลือด หรือความผิดปกติของการไหลเวียนได้แม่นยำกว่าการตรวจอัลตราซาวด์ธรรมดา ปัจจุบันการตรวจ Venous Doppler Ultrasound ถือเป็นมาตรฐานในการวินิจฉัยโรคหลอดเลือดดำเรื้อรัง(Gold Standard) เนื่องจากเป็นวิธีที่แม่นยำ ไม่เจ็บตัว และไม่มีอันตรายจากรังสี
อัลตราซาวด์หลอดเลือดดำที่ขา เหมาะกับใคร
โดยทั่วไปหมอจะใช้การตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดดำในการวินิจฉัยภาวะหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่องเรื้อรัง (Chronic venous insufficiency : CVI) และภาวะลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลือดดำชั้นลึก(Deep vein thrombosis : DVT) ดังนั้นการส่งตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดดำจะทำในคนไข้ที่มีอาการดังต่อไปนี้
- มีอาการขาบวมผิดปกติ
- มีลักษณะผิวสีคล้ำบริเวณข้อเท้า และขา
- มีลักษณะผื่นผิวหนังอักเสบเรื้อรังที่ขา
- มีแผลเรื้อรังที่ขา และสงสัยว่ามีสาเหตุมาจากโรคหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่อง
- คนไข้ที่รักษาโรคเส้นเลือดขอดด้วยยา แล้วอาการไม่ดีขึ้น
ขั้นตอนการทำอัลตราซาวด์เส้นเลือดที่ขา
การตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดที่ขา เป็นการตรวจที่มีความปลอดภัยสูง ไม่ต้องสัมผัสกับรังสี คนไข้จะไม่รู้สึกเจ็บเลย โดยทั่วไปใช้เวลาตรวจประมาณ 20-30 นาที มีขั้นตอนที่เรียบง่ายดังนี้
- การเตรียมตัว: ไม่จำเป็นต้องงดน้ำหรืองดอาหาร แนะนำให้คนไข้เปลี่ยนเป็นชุดที่สถานพยาบาลจัดให้เพื่อให้ตรวจบริเวณขาได้สะดวก
- ท่าทางการตรวจ: ปกติหมอจะตรวจอัลตราซาวด์คนไข้ในท่า “ยืน” หรือ “นอน” บนเตียงที่ปรับเอียงได้ เนื่องจากภาวะเลือดไหลย้อนกลับ จะเห็นได้ชัดเจนที่สุดเมื่อมีแรงโน้มถ่วงของโลกมาเกี่ยวข้อง
- การตรวจ: หมอจะทาเจลเย็นๆ บริเวณขาและใช้หัวตรวจ ตรวจไปตามแนวหลอดเลือดดำตั้งแต่ขาหนีบลงไปจนถึงข้อเท้า ในระหว่างนี้หมอจะทำการบีบบริเวณน่อง เป็นระยะ เพื่อกระตุ้นให้เลือดไหลเวียนและดูว่าลิ้นหลอดเลือดสามารถกั้นเลือดได้สนิทหรือไม่
การตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดที่ขาให้ข้อมูลอะไรบ้าง?
- การไหลย้อนกลับของเลือดดำ (Vein Reflux): ดูว่าหลอดเลือดดำชั้นตื้นมีลิ้นเสื่อมสภาพหรือไม่ และตรวจหาเส้นเลือดขอดผิดปกติ
- ภาวะลิ่มเลือดอุดตัน (DVT): เพื่อตรวจเช็กว่ามีลิ่มเลือดอุดตันขวางทางเดินเลือดหรือไม่ ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดขาบวมมากผิดปกติ หรืออาจเกิดเป็นแผลเรื้อรังได้
- แผนที่หลอดเลือดดำ (Vein Mapping): หมอจะตรวจหาเส้นเลือดดำที่เสื่อมสภาพ เพื่อใช้เป็นแผนที่ในการวางแผนการรักษาด้วยการผ่าตัดเส้นเลือดขอดไร้แผล หรือเป็นแนวทางในการฉีดสลายเส้นเลือดขอดได้อย่างแม่นยำ
สรุป
การตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดดำที่ขา ใช้สำหรับการตรวจวินิจฉัยภาวะหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่องเรื้อรัง และภาวะลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลือดดำชั้นลึก เป็นการตรวจที่มีความแม่นยำสูง มีข้อดีคือ คนไข้ไม่ต้องสัมผัสกับรังสี และไม่รู้สึกเจ็บขณะตรวจ นอกจากนี้การตรวจอัลตราซาวด์ยังมีส่วนสำคัญในการวางแผนการผ่าตัดหลอดเลือดดำเสื่อมสภาพอีกด้วย
หากมีอาการของโรคหลอดเลือดดำไหลเวียนบกพร่อง มีขาบวมผิดปกติ หรือมีแผลเรื้อรังที่ขา ควรปรึกษาศัลยแพทย์หลอดเลือด ให้ทำการตรวจอัลตราซาวด์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงของโรค
